Ăn gì để vết thương mau lành ?

ĂN GÌ ĐỂ VẾT THƯƠNG MAU LÀNH ?

1. 1. Giới thiệu

Cơ thể chúng ta cần năng lượng, protein, nước, vitamin và khoáng chất mỗi ngày - đặc biệt cần thiết khi có vết thương cần lành. Ăn uống đầy đủ và hợp lý trong giai đoạn này giúp cơ thể hồi phục nhanh hơn và chống lại nhiễm trùng. Nếu không ăn đủ thực phẩm cần thiết, mất cân đối giữa các nhóm chất, quá trình lành vết thương có thể bị chậm lại.

Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ khuyến cáo dùng thêm một số sản phẩm bổ sung. Ví dụ: các loại vitamin, khoáng chất hoặc sản phẩm dinh dưỡng uống. Tuy nhiên, không nên tự ý sử dụng các sản phẩm này mà không có chỉ dẫn của bác sĩ. Vì dùng sai loại có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe.

2. 2. Tháp dinh dưỡng khuyến cáo

Hình 1. Tháp dinh dưỡng khuyến cáo cho trẻ từ 5 tuổi, thiếu niên và người lớn

Thực phẩm ở tầng đỏ (trên cùng) của tháp dinh dưỡng không cần thiết cho sức khỏe. Chỉ nên ăn tối đa 1-2 lần mỗi tuần. Các thực phẩm ở 5 tầng còn lại là cần thiết cho sức khỏe. Nên ăn đa dạng các nhóm thực phẩm này mỗi ngày để cơ thể khỏe mạnh và đủ chất.

Các thực phẩm trong mỗi tầng và chế độ ăn khuyến cáo cụ thể hằng ngày:

Tầng 1: rau xanh và trái cây

• Ăn nhiều loại rau quả.
• Càng nhiều càng tốt, từ 5-7 khẩu phần 1 ngày.
• Ưu tiên ăn trái cây tươi, rau sống hoặc hấp.
• Nếu dùng nước ép trái cây, nên chọn loại không đường.

Tầng 2: ngũ cốc nguyên cám, bánh mì, khoai và gạo

• Cung cấp năng lượng chính cho cơ thể.
• Ăn trong mọi bữa ăn chính.
• 3-5 hoặc 3-7 khẩu phần mỗi ngày tùy độ tuổi, giới tính và mức độ vận động.

Tầng 3: sữa, sữa chua và phô mai

• Cung cấp canxi và protein cho xương và răng chắc khỏe.

• Dùng các loại ít béo hoặc tách béo.
• Trẻ em (9-12 tuổi): cần 5 khẩu phần/ngày.
• Thiếu niên (13-18 tuổi): cần 5 khẩu phần/ngày.
• Phụ nữ mang thai, cho con bú: cần nhiều hơn.

Tầng 4: thịt, gia cầm, cá, trứng, các loại đậu và hạt.

• Cung cấp chất đạm và sắt
• Chọn thịt nạc, thịt gà bỏ da, cá ít nhất 2 lần/tuần.
• Ăn thêm trứng, đậu, các loại hạt.
• Hạn chế thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói…

Tầng 5: dầu ăn, bơ thực vật và chất béo

• Cần nhưng dùng với số lượng nhỏ
• Chọn dầu thực vật tốt: dầu oliu, hạt cải, hướng dương…
• Hạn chế sốt mayonnaise, nước xốt trộn vì có nhiều dầu.
• Nấu ăn bằng cách hấp, luộc, nướng hoặc áp chảo nhẹ.

Tầng trên cùng: thực phẩm chứa nhiều muối, đường và chất béo

• Gồm: bánh kẹo, khoai tây chiên, nước ngọt, snack, thức uống có đường…
• Không nên dùng hàng ngày, chỉ 1-2 lần mỗi tuần.
• Không có khuyến nghị khẩu phần, vì không cần thiết cho sức khỏe.

3. 3. Dinh dưỡng khuyến cáo giúp nhanh lành vết thương

Cung cấp năng lượng

Cơ thể chúng ta cần đủ năng lượng từ thực phẩm để hỗ trợ quá trình lành vết thương.

Nếu có cân nặng bình thường hoặc thừa cân, cần duy trì cân nặng hiện tại trong suốt thời gian vết thương đang hồi phục, không nên giảm cân.

Ngũ cốc nguyên cám, bánh mì, khoai tây và cơm là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng.

Nên ăn 3-5 khẩu phần mỗi ngày từ nhóm thực phẩm này (tầng màu nâu trong tháp dinh dưỡng).

Ví dụ một khẩu phần tương đương:

• 2 lát bánh mì
• 1 chén cơm, mì ống hoặc bún đã nấu chín
• 2 củ khoai tây cỡ trung bình hoặc 4 củ nhỏ

Protein

Protein có vai trò rất quan trọng trong quá trình phục hồi vết thương. Protein giúp tổng hợp và duy trì cơ bắp, tái tạo mô và hỗ trợ hệ miễn dịch khỏe mạnh. Khi có vết thương, nhu cầu protein tăng cao, vì vậy cần bổ sung thực phẩm giàu protein mỗi ngày.

Hình 2. Một số thực phẩm giàu protein

Để cung cấp đủ lượng protein cần thiết, cần ăn các thực phẩm từ:

• Tầng màu vàng: thịt, gia cầm, cá, trứng, các loại đậu và hạt.
• Tầng màu xanh: sữa, sữa chua và phô mai.

Ví dụ một khẩu phần tương đương:

• 50-75g thịt đã nấu chín: thịt bò, heo, gà, vịt…
• 100g cá đã nấu chín, hoặc đậu hũ, đậu nành
• 40g hạt các loại đậu
• 2 quả trứng

Ngoài ra, cần ăn 3 khẩu phần thực phẩm từ sữa, sữa chua và phô mai mỗi ngày

Ví dụ một khẩu phần tương đương:

• 1 ly sữa
• 1 hộp sữa chua
• 1 chai sữa chua uống
• 25g phô mai

Để cung cấp đủ protein, bạn nên:

• Ăn 2 khẩu phần mỗi ngày từ tầng màu vàng (thịt, cá, trứng, đậu và hạt)
• Ăn 3 khẩu phần mỗi ngày từ tầng màu xanh (sữa, sữa chua và phô mai)

Nước

Cần duy trì thói quen uống đủ nước hằng ngày, đặc biệt khi có vết thương, đừng chờ đến khi cảm thấy khát mới uống nước. Nước giúp vận chuyển oxy và các chất dinh dưỡng trực tiếp đến vết thương, hỗ trợ quá trình hồi phục.

Có thể bổ sung nước bằng: nước lọc, sữa, nước trái cây...Cần uống đủ 1,5 đến 2 lít nước mỗi ngày. Hạn chế các loại đồ uống có đường như nước ngọt có gas, chọn đồ uống không đường hoặc ít calo. Nếu chọn nước ép trái cây, hãy chọn loại 100% trái cây không thêm đường.

Mẹo nhỏ:

• Uống nước giữa các bữa ăn hoặc sau khi ăn, để không gây cảm giác no quá nhanh.
• Luôn để sẵn một ly hoặc chai nước bên cạnh để nhắc nhở bản thân uống nước thường xuyên.

Rau xanh và trái cây

Trái cây và rau chứa nhiều vitamin và khoáng chất, giúp tăng cường hệ miễn dịch và hỗ trợ quá trình lành vết thương.

Hãy ăn nhiều rau và trái cây vào mỗi bữa ăn. Đa dạng hóa các loại rau quả nhằm bổ sung nhiều dưỡng chất cho cơ thể.

Ví dụ một khẩu phần tương đương:

• 1 trái cây cỡ vừa: táo, cam, lê hoặc chuối
• 2 trái cây nhỏ: mận, kiwi hoặc quýt
• Trái cây nhỏ khác: 6 quả dâu tây, 10 quả nho
• 1 tô salad: gồm xà lách, cà chua hoặc dưa leo
• 1 tô súp rau củ tự nấu
• 150ml nước ép trái cây không đường

Vitamin

Vitamin A

Vitamin A giúp duy trì độ bền chắc của da, có vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi vết thương.

Các nguồn bổ sung vitamin A từ động vật:

• Phô mai
• Trứng
• Cá béo (cá thu, cá hồi)
• Dầu gan cá
• Gan động vật

Các nguồn bổ sung vitamin A từ thực vật:

• Các loại rau củ quả có màu đậm: ớt chuông đỏ, khoai lang, cà rốt
• Rau có màu xanh đậm: cải xoăn, bông cải xanh

Hình 3. Các thực phẩm giàu vitamin A

Vitamin C

Vitamin C đóng vai trò quan trọng trong quá trình lành vết thương và giúp tái tạo mô mới. Thiếu vitamin C có thể khiến làn da trở nên yếu, dễ tổn thương và làm chậm quá trình hồi phục.

Lưu ý: vitamin C có thể bị mất đi trong quá trình đun nấu.

Các thực phẩm giàu vitamin C:

• Cam, chanh, bưởi
• Dâu tây
• Kiwi
• Cà chua
• Ớt chuông
• Ổi
• Khoai tây

Khoáng chất

Sắt

Các tế bào hồng cầu có vai trò rất quan trọng cho quá trình phục hồi vết thương và sắt là yếu tố thiết yếu để tạo hồng cầu.

Thực phẩm chứa sắt có nguồn gốc động vật:

• Gan
• Thịt (đặc biệt là thịt đỏ chứa nhiều sắt), thịt gà, cá
• Trứng

Thực phẩm chứa sắt có nguồn gốc thực vật:

• Các loại đậu
• Các loại hạt
• Ngũ cốc nguyên hạt (gạo lứt)
• Bột đậu nành
• Rau lá xanh đậm

Lưu ý:

• Vitamin C giúp tăng hấp thu sắt. Hãy ăn thực phẩm giàu vitamin C cùng với thực phẩm giàu sắt. Ví dụ: uống 1 ly nước cam kèm với ngũ cốc ăn sáng bổ sung sắt.
• Uống trà hoặc cà phê trong bữa ăn có thể làm giảm hấp thu sắt từ thực phẩm.

Kẽm

Là khoáng chất quan trọng giúp vết thương lành nhanh hơn và hỗ trợ cơ thể tái tạo mô mới.

Thực phẩm chứa kẽm nguồn gốc động vật:

• Thịt và thịt gà
• Hải sản: tôm, sò, hàu...
• Gan
• Trứng
• Các sản phẩm từ sữa như sữa, phô mai và sữa chua

Thực phẩm chứa kẽm nguồn gốc thực vật:

• Bánh mì
• Ngũ cốc
• Các loại đậu
• Các loại hạt
• Ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, bột yến mạch, đại mạch

Hình 4. Các thực phẩm giàu kẽm

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO      

1. HSE National Wound Management Guidelines 2018 – hướng dẫn quốc gia của Ireland cho quản lý vết thương.
2. The Food Pyramid | SafeFood. (n.d.). Safefood. https://www.safefood.net/healthy-eating/guidelines/food-pyramid

 

Ths. Kim Ngọc Sơn

Ths. Ngô Thị Mỹ Duyên